در عهدنامهء فوق ذكر شده بود كه يك قرارداد گمركى هم مبادله خواهد شد ، ولى بعلل نظريات اقتصادى مسكو اين مسئله توليد اشكال نموده و روابط طرفين بقدرى تيره شد كه در سال 1926 از صادرات ايران بروسيه جلوگيرى به عمل آمد و اين امر باعث خسارات هنگفتى به كشاورزان و تجار ايرانى گشت . در سال 1927 بالاخره قرار موقتى به كار داده شد و بموجب آن صادرات ايران بروسيه ساليانه محدود به مبلغ 50 مليون روبل و واردات از روسيه نود درصد صادرات تعيين گشت . اين قرارداد در ژانويه 1928 امضاء و مبادله شد . به زودى پس از آن بندر انزلى بالاخره بايران تسليم گشت « 1 » و بافتخار شاه آن را « پهلوى » نام گذاردند . در طى جريان مذاكرات فوق بديهى است كه احساسات دوستانهء سابق ايران نسبت بروسيه تغيير يافت . تا اندازه‌اى اين امر مربوط به روشن شدن اين موضوع بود كه روسيهء سويت اساسا دولت مهاجمى مىباشد ، در صورتى كه انگلستان حسن نيت خود را ثابت نموده بود . گذشته از اين به غير از مسئلهء مذهب بين ايران كه براى قبول و اتخاذ تمدن اروپا مصمم گشته و روسيهء سويت كه مخصوصا از اين تمدن رو گردانيده بود مغاك عظيمى ايجاد شد . روابط ايران و تركيه من در سابق نشان دادم كه چگونه ايران از نهضت تركيه در قبول تمدن اروپائى پيروى نمود ، ولى ايران اين نكته را هرگز فراموش نخواهد كرد كه حاصل‌خيزترين ولاياتش مورد تركتازى و غارت قرار گرفت . بعلاوه احساسات شديدى بين فرق مذهبى سنى و شيعه حكمفرما است . اين احساسات غالبا با تجاوزات سرحدى تحريك شده و گرچه فعلا بيشتر سرحدات ايران با كشور عراق مجاور است باز هنوز كردهاى متمرد و ياغى در هرسه كشور منتشر شده‌اند در 1926 عهدنامهء صلح دائمى بين ايران و تركيه منعقد شد و قرار بود كه پس از امضاى آن راجع به گمرك و مبادلات پستى مذاكره شروع شود ، ولى روابط حسنهء دولتين به علت سركوبى كردها به منظور « ترك ساختن » ايشان قدرى مغشوش شد . در نتيجه سرحدات

--> ( 1 ) - بندر مذكور در سال 1920 تصرف شده بود . رجوع شود به جلد دوم كتاب يعنى كتاب حاضر صفحهء 730 و 31 ( مؤلف ) .